Có những người nói khá tự nhiên khi trò chuyện với người thân, nhưng khi bước vào một cuộc họp, gặp người lạ hoặc phải phát biểu trước nhiều người, tình trạng nói lắp lại xuất hiện rõ ràng hơn.
Tình trạng lặp âm, kéo dài âm hoặc gặp những khoảng ngắt khó kiểm soát xảy ra nhiều hơn. Điều này dễ dẫn đến suy nghĩ rằng “càng căng thẳng thì càng nói lắp”.
Tuy nhiên, mối quan hệ giữa căng thẳng xã hội và nói lắp phức tạp hơn thế. Căng thẳng không đơn giản là nguyên nhân tạo ra nói lắp, nhưng trạng thái tâm lý trong những tình huống giao tiếp có áp lực có thể ảnh hưởng đến cách một người điều phối hơi thở, nhịp nói và sự chú ý khi giao tiếp.
Nội dung thuộc Chia sẻ kiến thức từ Trung tâm Giọng nói Thần kỳ
1. Vì sao người nói lắp có thể nói khó hơn khi căng thẳng?
Nói lắp không phải lúc nào cũng biểu hiện giống nhau trong mọi hoàn cảnh. Có thời điểm người nói có thể giao tiếp khá thuận lợi, nhưng cũng có những tình huống lời nói trở nên khó khăn hơn.
Một trong những yếu tố thường được nhắc đến là áp lực xã hội.
Khi cảm thấy mình đang được chú ý hoặc lo lắng về cách người khác đánh giá, người nói có thể bắt đầu tập trung quá nhiều vào chính lời nói của mình: “Mình sắp nói từ này có bị lắp không?”, “Mọi người có nhận ra không?”, “Nếu mình bị lặp âm thì sao?”.
Sự tự theo dõi này khiến giao tiếp trở thành một nhiệm vụ nặng nề hơn. Thay vì tập trung vào nội dung muốn truyền đạt, người nói phải đồng thời quan sát cách mình đang phát âm. Vì vậy, biểu hiện nói lắp có thể trở nên rõ hơn trong một số tình huống.
2. Căng thẳng không phải là nguyên nhân duy nhất gây nói lắp
Một hiểu lầm phổ biến là cho rằng một người nói lắp vì họ “quá nhút nhát”, “thiếu tự tin” hoặc “hay hồi hộp”. Cách nhìn này hoàn toàn không chính xác.
Nói lắp là một vấn đề liên quan đến sự trôi chảy của lời nói và có nhiều yếu tố liên quan đến quá trình phát triển cũng như hoạt động ngôn ngữ và vận động lời nói. Vì vậy, không nên quy tình trạng nói lắp đơn giản vào tính cách hay trạng thái tâm lý của một người.
Điều quan trọng là phân biệt giữa nguyên nhân của nói lắp và những yếu tố có thể làm biểu hiện nói lắp thay đổi.
Một người có thể nói lắp ít hơn trong môi trường thoải mái nhưng nói lắp nhiều hơn khi phải giao tiếp dưới áp lực. Điều đó không có nghĩa căng thẳng đã “gây ra” tình trạng nói lắp. Nó có thể chỉ là một trong những yếu tố khiến biểu hiện lời nói trở nên rõ ràng hơn tại thời điểm đó.
3. Vì sao càng sợ nói lắp, người nói càng dễ bị áp lực?

Một vòng lặp sẽ xuất hiện khi người nói lắp cảm thấy lo lắng – chú ý quá mức đến lời nói – cố kiểm soát từng từ – giao tiếp trở nên căng thẳng hơn – biểu hiện nói lắp có thể rõ hơn – càng lo lắng ở lần giao tiếp tiếp theo.
Đây là lý do một số người cho rằng càng lo lắng, bản thân sẽ dễ dàng gặp trình trạng nói lắp.
Người gặp tình trạng này thời gian dài có thể ngại phát biểu, không muốn gọi điện, hạn chế gặp người lạ hoặc luôn chuẩn bị trước từng câu mình sẽ nói.
Việc chuẩn bị có thể hữu ích trong một số trường hợp, nhưng nếu nỗi sợ nói lắp ngày càng khiến một người thu hẹp giao tiếp thì vấn đề không còn chỉ nằm ở một vài lần nói lắp.
Mục tiêu của quá trình hỗ trợ học viên tại Trung tâm Giọng Nói Thần Kỳ không nên chỉ là “làm sao để không bao giờ nói lắp”, mà còn là giúp người nói có thể giao tiếp chủ động hơn và giảm sự chi phối của nỗi lo về lời nói.
4. Người nói lắp có thể làm gì khi phải giao tiếp trong môi trường áp lực?
Trước hết, hãy nhận diện những tình huống thường khiến mình căng thẳng hơn. Đó có thể là thuyết trình, trả lời câu hỏi bất ngờ, nói chuyện với người có vị trí cao hơn hoặc giao tiếp với nhiều người cùng lúc.
Sau đó, thay vì cố ép bản thân phải nói thật nhanh và thật trôi chảy, có thể tập trung vào một mục tiêu đơn giản hơn: truyền đạt điều mình muốn nói một cách rõ ràng. Khi cảm thấy lời nói bắt đầu mất nhịp, một khoảng dừng ngắn có thể hữu ích hơn việc cố gắng vượt qua từ đang bị mắc.
Bên cạnh đó, luyện tập trong những tình huống giao tiếp tăng dần mức độ thử thách cũng có thể giúp người nói làm quen với cảm giác giao tiếp dưới áp lực.
5. Khi nào nên tìm nơi chữa nói lắp phù hợp?

Nếu tình trạng nói lắp kéo dài, ảnh hưởng đến học tập, công việc, các mối quan hệ hoặc khiến người nói ngày càng né tránh giao tiếp, việc tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn là điều đáng cân nhắc.
Một chương trình luyện nói không nên áp dụng một công thức giống nhau cho tất cả mọi người. Mỗi người có biểu hiện nói lắp, thói quen giao tiếp và những tình huống khó khăn khác nhau.
Tại Trung tâm Giọng Nói Thần Kỳ, quá trình hỗ trợ có thể được xây dựng dựa trên tình trạng và mục tiêu giao tiếp cụ thể của từng người, thay vì chỉ tập trung vào việc cố gắng nói thật nhanh hoặc ép lời nói phải hoàn toàn trôi chảy.
Tạm kết
Căng thẳng xã hội có thể khiến biểu hiện nói lắp trở nên rõ hơn ở một số người, nhưng không nên hiểu rằng căng thẳng là nguyên nhân duy nhất hay trực tiếp gây ra nói lắp.
Điều quan trọng hơn là hiểu được mối liên hệ giữa trạng thái tâm lý, cách một người chú ý đến lời nói và khả năng duy trì nhịp giao tiếp. Khi hiểu đúng vấn đề, người nói lắp có thể bắt đầu thay đổi cách mình đối diện với những tình huống giao tiếp khó khăn.
Chữa nói lắp không chỉ là cố gắng nói cho hết vấp. Đó còn là quá trình xây dựng một cách giao tiếp phù hợp, tự nhiên và chủ động hơn.
Nếu bạn hoặc người thân đang gặp khó khăn với nói lắp, Trung tâm Giọng Nói Thần Kỳ có thể là nơi để bắt đầu tìm hiểu và xây dựng hướng luyện tập phù hợp.
————————–
Viện Đào Tạo Giọng Nói Thần Kỳ
Facebook: facebook.com/giongnoithanky.vn
Website: www.giongnoithanky.vn
Tiktok: http://www.tiktok.com/@giongnoithanky
Youtube: www.youtube.com/@Chữanóilắphiệuquả
Hotline – Zalo: 0961 862 662 (Giọng Nói Thần Kỳ)
Địa chỉ:
CS1: 19/479 Lĩnh Nam, P.Lĩnh Nam, Q.Hoàng Mai, TP.Hà Nội
CS2:16/39 Lê Trọng Tấn, P.Tây Thạnh, Q. Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh.
CS3: 118/34/19A Liên khu 5-6, P. Bình Hưng Hòa B, Q. Bình Tân, TP. Hồ Chí Minh.
CS4: 4/1/10 đường 6, Khu phố 57, phường Linh Xuân, TP. Hồ Chí Minh.



























